Kluki 27

76-214 Smołdzino

tel. 59 846 30 20

faks 59 832 66 00

 

 

Charakter zbiorów: etnografia

Muzeum Wsi Słowińskiej w Klukach jest oddziałem Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku

 

  

Idea utworzenia Zagrody Muzealnej w Klukach narodziła się w 1958 roku wśród muzealników i społeczników zaangażowanych w „sprawę Słowińców”. Wymienić tu należy Marię Zaborowską – ówczesnego kierownika muzeum w Słupsku, Mariana Sikorę – muzealnika koszalińskiego, redaktorów Posmykiewicza i Piątkowskiego. Koncepcję naukową dla zagrody stworzył zespół etnografów: muzealników i naukowców z Torunia pod kierownictwem prof. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej. Od czerwca 1959 roku prowadzili oni badania terenowe, gromadzili eksponaty i pracowali nad scenariuszem przyszłej ekspozycji. Nieocenioną pomocą naukową dla tworzenia muzeum były także materiały z badań prowadzonych w latach 1949-1955 przez prof. Bożenę Stelmachowską. Inwestorem i koordynatorem prac był Feliks Ptaszyński, wówczas Wojewódzki Konserwator Zabytków w Koszalinie.

 

22 września 1963 roku uroczyście przecięto wstęgę, otwierając Muzealną Zagrodę Słowińską w Klukach. Przez krótki czas placówka była w pełni samodzielna, podlegała Urzędowi Gminy w Smołdzinie. W 1965 roku, po utworzeniu w Słupsku Muzeum Okręgowego, weszła w jego skład jako filia Działu Etnograficznego. Muzealna zagroda (dzisiejsza Reimannów) składała się z trzyrodzinnej chałupy mieszkalnej, dwóch budynków inwentarskich i stodółki oraz studni z żurawiem. Wszystkie budynki szkieletowe, z wyjątkiem szalowanej stodółki – wszystkie szachulcowe. W pierwszym inwentarzu znalazło się 318 eksponatów ruchomych.

 

W tym czasie XIX-wieczne szachulcowe budynki nie były rzadkością. Znaczącą zmianę przyniósł początek lat 70. XX wieku. Wyjeżdżali wtedy ostatni rdzenni mieszkańcy, nowych było dużo mniej, wiele budynków popadało w ruinę, władze postanowiły w końcu wyburzyć większość dawnych słowińskich domostw. W latach 1974-1976 muzealnicy słupscy podjęli prawdziwą batalię o zachowanie chociaż niektórych zabytkowych obiektów. Rezultatem była zgoda władz na przeniesienie do skansenu sześciu zagród. Rozebrano i zabezpieczono XVIII-wieczną chałupę Charlotty Klück z Kluk, datowaną na 1841 rok chałupę z Żoruchowa, pochodzące z Kluk Żeleskich zagrody z początku XIX w. i lat 20. XX wieku, w pierwotnym miejscu zachowano dwie XIX-wieczne zagrody w Klukach. Tylko tyle zdołano uratować. Reszta szachulcowych budynków zniknęła z Kluk i innych wsi. Wsie Kluki Żeleskie i Ciemińskie w ogóle przestały istnieć.

 

Pod koniec lat 70. etnografowie Hugona Ostrowska-Wójcik i Henryk Soja opracowali koncepcję rozwoju skansenu jako rekonstrukcji fragmentu dawnej wsi rybackiej. Decyzja o rozbudowie została wydana przez Wojewódzkie Biuro Planowania Przestrzennego dopiero w 1984 roku. Plan przestrzennego zagospodarowania muzeum wykonała dr Elżbieta Szalewska. Muzeum Wsi Słowińskiej w Klukach rozpoczynało swą działalność jako pojedyncza zagroda słowińska zachowana w oryginalnym miejscu. Podstawą do myślenia o rozbudowie były leżące nieopodal zagrody muzealnej puste działki osadnicze, które kiedyś były zabudowane. Tuż obok zagrody muzealnej zachowała się też zagroda rybacka z początku XIX wieku z dwurodzinną chałupą i charakterystycznym pięterkiem gospodarczym.

W Klukach istniało również wiele budynków zabytkowych, przeznaczonych przez władze do wyburzenia. Te elementy wpłynęły na ostateczny kształt koncepcji rozbudowy muzeum w Klukach jako rekonstrukcji układu przestrzennego XIX-wiecznej wsi Kluki. Zaplanowano remont trzech istniejących zagród i posadowienie pomiędzy nimi czterech dalszych. W ten sposób, w środku istniejącej wsi, na obszarze ok. 5 ha, odtworzony został układ zabudowy Kluk z biegnącą przez środek drogą publiczną. Autentyzm wzmagają kilkusetletnie drzewa rosnące opodal swych równolatek – chat słowińskich.

 

W 1984 roku muzeum uzyskało status Oddziału Muzeum Pomorza Środkowego z nazwą Skansen Słowiński w Klukach. Sukcesywnie prowadzono prace konserwatorskie, remontowe i badawcze. W 25 lat po otwarciu Muzealnej Zagrody Słowińskiej w Klukach udostępniono do zwiedzania zachowaną oryginalnie zagrodę Josta i Klicka z wnętrzami z przełomu XIX i XX wieku, wystawę rybołówstwa w zrekonstruowanym magazynie rybackim i dwie chałupy bez wyposażenia wnętrz: przeznaczoną na wystawy czasowe chałupę z Żoruchowa z 1841 roku oraz najstarszą zachowaną XVIII-wieczną chałupę Charlotty Klück z unikatowym szerokim kominem brożynowym. Pięć lat później, w 1993 roku, udostępniono do zwiedzania dwubudynkową zagrodę Alberta Klücka z Kluk Żeleskich z wyposażeniem z lat 30. XX wieku.

Rok 1998 przyniósł kolejne otwarcia: udostępniono zagrodę Keitschicków z Kluk Żeleskich, składającą się z dwurodzinnej chałupy, stodółki, budynku inwentarskiego i pieca chlebowego z wnętrzami z lat 40. i 50. XX wieku. Po generalnym remoncie otwarto także na nowo zagrodę Reimannów z całkowicie nową ekspozycją w chałupie i dwóch budynkach gospodarczych. Powstała także ekspozycja „Kuchnia pomorska” w chałupie Charlotty Klück. W tym samym roku rozpoczęto adaptację chałupy z Wierzchocina na karczmę. W 2003 roku udostępniony został do zwiedzania szałas rybacki z Mierzei Łebskiej z ekspozycją z lat 20. XX wieku. A w roku 2007 – Słowińskie Centrum Kultury Regionalnej, mieszczące się w zachowanej XIX-wiecznej zagrodzie Anny Kötsch oraz w XIX-wiecznym ceglanym budynku byłej szkoły w Klukach.

 

W 1995 roku zmieniła się nazwa muzeum. Dzisiaj brzmi ona: Muzeum Wsi Słowińskiej w Klukach, Oddział Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku. Od tego roku muzeum zaczęło poszerzać działalność popularyzatorską, kulturalną i edukacyjną. Wyrazem tego są przede wszystkim imprezy plenerowe, a także warsztaty i kursy rękodzieła ludowego. MWS powoli tworzy kolekcję XX-wiecznych maszyn rolniczych, takich jak młockarnie, wialnie, kosiarki, dołowniki itp. Pracownicy muzeum gromadzą również archiwalia dotyczące terenu słowińskiego – druki, fotografie i pocztówki, a także współczesne wytwory sztuki ludowej i rękodzieła.

   Powrót