Kliknij aby powiększyć mapę

Na Pomorzu w XVIII i XIX wieku dominującym elementem krajobrazu wiejskiego było budownictwo szkieletowe. W kwatery drewnianych konstrukcji budynków wstawiano tyczki, owijano je powrósłami słomianymi i oblepiano gliną. Powierzchnie kwater bielono wapnem na biało, a belki drewniane smarowano smołą. Tak budowano chałupy mieszkalne, zabudowania gospodarcze, kuźnie, szkoły, kościoły i dwory. Do dnia dzisiejszego konstrukcje te zachowały się w wielu gminach nadmorskich (Darłowo, Sławno, Malechowo, Postomino, Ustka, Słupsk, Kobylnica, Smołdzino, Wicko). Budownictwo to było również widocznym elementem architektonicznym w miastach pomorskich w XIX i XX wieku. Obszar z tym charakterystycznym budownictwem został nazwany w 1998 roku "Krainą w kratę".

Tereny leżące na zachód od rzeki Słupi zasiedlane były od wczesnego średniowiecza. Akcje kolonizacyjne prowadziły klasztory. Wsie zachowały w większości średniowieczny układ przestrzenny. Występują tu owalnice, okólnice i ulicówki. Bogate chłopskie gospodarstwa posiadały nawet do 100 hektarów ziemi. Na zagrodę w kształcie czworoboka składały się często: piętrowy budynek zamieszkały przez rodzinę wielopokoleniową i służbę oraz duże zabudowania gospodarcze. Od strony drogi posadowiony był budynek gospodarczy z bramą wjazdową, z boku stały: stodoła i budynek inwentarski, a w głębi podwórza budynek mieszkalny.

 

We wsi Swołowo zachowały sie liczne XIX-wieczne zagrody chłopskie i rzemieślnicze z budownictwem szkieletowym. Przestrzenny układ wsi ma charakter owalnicy, a otaczające pola zachowały średniowieczny podział. Te unikalne walory architektoniczne i przestrzenne zadecydowąły o tym, że wieś tę nazwano stolicą "Krainy w kratę". We wsi tej zachowało się kilkanaście zagród. Jednej z nich Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku przywróci dawny charakter zagrody bogatego chłopa pomorskiego i adaptuje ją na centrum animacji kultury regionalnej.

 

Na wschód od rzeki Słupi przeważały folwarki szlachty pomorskiej, a we wsiach występowały małe i średnie gospodarstwa. Zagrody chłopskie były mniejsze, chałupy mieszkalne jednokondygnacyjne, a budynki inwentarskie i gospodarcze małe. W folwarkach i wsiach rybackich, połozonych nad jeziorami Gardno i Łebsko dominowały chałupy dwu i wielorodzinne. Tereny te zamieszkiwali Słowińcy. Ich tradycja i kultura przedstawiona jest w Muzeum Wsi Słowińskiej w Klukach. W leżącej nieopodal Smołdzina i Kluk wsi Czysta powstanie muzeum prezentujace dawną kulturę rolniczą regionu.

 

Obszar "Krainy w kratę" bogaty jest również w liczne obiekty sakralne o konstrukcji szkieletowej, niektóre z nich mają średniowieczny rodowód. W folwarkach zachowały się dwory i pałace z XIX i początku XX wieku, otoczone parkami z ciekawym drzewostanem. Wśród zabudowy sakralnej i dworskiej są szachulcowe "perełki": kościół w Objeździe z 1607 roku, kościół w Staniewicach z 1770 roku i Kuleszewie z 1587 roku oraz dwór w Swochowie z 1734 roku.

 

"Kraina w kratę" jest również atrakcyjna przyrodniczo. Na szczególną uwagę zasługuje Słowiński Park Narodowy - Światowy Rezerwat Biosfery z ruchomymi wydmami i "świętą górą" Rowokół w Smołdzinie. Park Krajobrazowy "Dolina Słupi" z bogactwem form przyrodniczych i najstarszymi elektrowniami wodnymi w Europie - to kolejne walory tego obszaru.

Piękno przyrody, bogactwo kultury, szlaki turystyki pieszej, rowerowej i kajakowej oraz gościnność lokalnej społeczności, sprzyja wypoczynkowi i uprawianiu różnych form turystyki aktywnej.

 

Swołowo - Pomorska Wieś Dziedzictwa Kulturowego, położona jest w gminie Słupsk, tylko 12 km od piaszczystych, szerokich, czystych plaż i kąpielisk na południowym brzegu Morza Bałtyckiego. Blisko stąd do Darłowa, Ustki, Rowów i Łeby. Jest to najlepiej zachowana zabytkowa chłopska wieś na Pomorzu. Założona w średniowieczu na planie owalnicy przetrwała w niezmienionym kształcie od XIII wieku, należy do najwcześniejszych osad w rejonie Słupska. W 1240 roku gdański książę Świętopełk II nadał Swołowo (Zvelow) obok pięciu innych osad zakonowi joannitów, którzy przybyli tu około 1180 roku do Sławska (stare Sławno), w XIV wieku była w rękach rodziny von Below, następnie Petera Glasenappa, rodziny von Schwave. Od XVII wieku Swołowo pozostawało pod zarządem Słupska jako wieś królewska.

 

Położenie geograficzne przyczyniło się do tego, że wieś zachowała swój pierwotny średniowieczny układ, dużej owalnicy ze stawem i gotyckim kościołem i wiele cennych obiektów budownictwa liczących sobie ponad 150 lat

Wśród zabytkowych obiektów w Swołowie na szczególną uwagę zasługuje kościół filialny, obecnie p.w. Wniebowzięcia NMP, wzniesiony około XV wieku. Posadowiony został na kamiennym fundamencie, wymurowany z cegły, pokryty dachem dwuspadowym z dachówką tzw. karpiówką. Zbudowany został na planie prostokąta z wieżą od strony zachodniej, z czasem dobudowano od wschodu prezbiterium, od zachodu zakrystię, a całość otynkowano. Wieża kościoła nakryta jest czterospadowym dachem i czworobocznym hełmem zwieńczonym kulą i chorągiewką z datą 1618 r. Z zabytkowego wyposażenia zachowały się XIX-wieczne empory i drewniany prospekt organowy.

 

W 1997 roku wieś objęto pilotażowym projektem unii Europejskiej PHARE "TOURIN II", którego celem jest rozwój turystyki wiejskiej. Swołowo wybrano z uwagi na waloty przyrodnicze oraz zabytkowe wartości ludowego, chłopskiego budownictwa.

Można tu wypocząć lepiej niż w turystycznych miejscowościach nad morzem. Swołowo to miejsce wypoczynku dla rodzin z dziećmi, ludzi starszych i artystów. Swołowo to wieś w "Krainie w Kratę", gdzie istnieje dawna wiejska atmosfera, folklor i geometryczny, romantyczny kształt budynków.

 

1. Szlak czerwony: Darłowo – Jarosławiec – Postomino – Starkowo – Rowy – Smołdzino – Kluki
2. Szlak niebieski: Bałamątek – Objazda – Gardna Wielka – Smołdzino

3. Szlak niebieski Darłowo – Rusinwo – Naćmierz – Korlino
4. Szlak zielony Palczewice – Barzowice – Naćmierz – Jezierzany

5. Szlak żółty Postomino – Stanowice – Gać
6. Szlak zielony Starkowo – Swołowo – Gać – Słupsk
7. Szlak niebieski Swołowo – Bruskowo Wielkie – Słupsk
8. Szlak czarny Sławno – Sławsko – Staniewice
9. Szlak zielony Słupsk – Ryczewo – Karżcino – Gąbino – Osieki 

 

   Powrót